Hỏi: Bạn Nguyễn Thị B ở Đồng Nai có hỏi: “Tôi có một người em gái đang dự tính kết hôn với một nam doanh nhân người Đức. Được biết, hai người quen nhau qua nhiều lần chat trên mạng và mới chỉ gặp nhau ít lần. Các cuộc gặp gỡ diễn ra cũng rất chóng vánh. Trước khi đưa ra lời khuyên cho em tôi, tôi muốn hỏi thực trạng tình hình kết hôn với người nước ngoài ở Việt Nam hiện nay như thế nào. Và có hệ lụy gì đằng sau những cuộc hôn nhân với người nước ngoài hay không?”

Tư vấn: Chúng tôi tư vấn cho bạn Nguyễn Thị B cụ thể như sau:

■ Bức tranh chung về tình hình kết hôn với người nước ngoài ở Việt Nam thời gian qua cho thấy những điểm chính sau:

- Thứ nhất, phần đông công dân Việt Nam kết hôn với người nước ngoài là phụ nữ, một số lượng ít trường hợp đàn ông Việt Nam kết hôn với phụ nữ nước ngoài. Theo số liệu thống kê tính đến ngày 31/12/2010, có trên 294.280 trường hợp công dân Việt Nam kết hôn với người nước ngoài hoặc với công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc trên 50 quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau. Trong đó có hơn 80 % trường hợp là phụ nữ Việt Nam đã kết hôn với công dân của hơn 50 vùng lãnh thổ và quốc gia. Đông nhất là ở Đài Loan (chiếm 30%), Hàn Quốc (chiếm 12,8%), Trung Quốc (chiếm 10,86%)…

- Thứ hai, phụ nữ kết hôn với người nước ngoài chủ yếu ở khu vực Tây Nam Bộ như Cần Thơ, Đồng Tháp, An Giang, Tây Ninh… tuy nhiên, có xu hướng ngày càng mở rộng ra các tỉnh phía Bắc như Hải Phòng, Hải Dương, Quảng Ninh. Minh chứng là Thành phố Hồ Chí Minh và 13 tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có tổng số phụ nữ kết hôn với người nước ngoài chiếm 79%.

- Thứ ba, quá trình đi đến hôn nhân thường rất nhanh chóng, vội vàng, đơn giản, hầu hết thông qua môi giới sắp xếp. Nhiều trường hợp môi giới kết hôn diễn ra dưới hình thức chọn vợ tập thể, thiếu văn hóa, đi ngược lại thuần phong mỹ tục của dân tộc Việt Nam. Điều đặc biệt là các cô gái Việt trước khi kết hôn với chồng ngoại quốc lại không được cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin của chồng sắp cưới cũng như chưa được tư vấn để có những hiểu biết cần thiết về pháp luật, ngôn ngữ, phong tục, tập quán của nước sở tại. Dẫn đến tình trạng phụ nữ bị lợi dụng, lừa gạt, thậm chí bị bán làm mại dâm.

- Thứ tư, kết thúc của đa phần các cuộc hôn nhân kiểu này cũng thường là phía phụ nữ mong muốn nhanh chóng đi đến ly hôn, tuy nhiên con đường tiến tới ly hôn còn nhiều gian truân hơn cả việc kết hôn. Điển hình như cuộc hôn nhân giữa Lý Hương – nữ diễn viên nổi tiếng của điện ảnh Việt Nam một thời với Tony Lam – một doanh nhân Mỹ. Cuộc hôn nhân bị cho là cưỡng bức, lạm dụng dẫn đến việc vợ chồng đưa nhau ra tòa và chuyện Lý Hương đòi quyền nuôi con không thành đã bị Tòa án Tối cao Brooklyn (New York) phiên xử án giữa tháng 12 – 2010 buộc tội về hành vi “bắt cóc con”, đối mặt với mức án 3 năm quản thúc tại Mỹ với lý do: đưa con về Việt Nam không có sự đồng ý của chồng và cản trở không cho chồng thăm con.

■ Từ những đánh giá chung về tình hình kết hôn với người nước ngoài ở Việt Nam như ở trên, có thể thấy một số các rủi ro và cảnh báo như sau:

- Một là, trên phương diện thực tiễn, các tác động tiêu cực được nhìn thấy đằng sau cuộc kết hôn đa sắc tộc không nhằm mục đích xây dựng gia đình hạnh phúc cụ thể là: (i) suy giảm thể chất và tinh thần cho bản thân người phụ nữ đi kết hôn và phía gia đình có phụ nữ kết hôn với người nước ngoài. Đó là tình trạng phụ nữ bị đánh đập, hành hạ, bị lăng mạ, làm nhục gây ra những đau đớn, thương tích về thể xác, những chấn động về tâm lý, thậm chí bị thiệt hại về tính mạng; (ii) gia tăng tình trạng phạm tội trong gia đình do tình cảm vợ chồng, con cái bị sứt mẻ, không có sự thấu hiểu lẫn nhau. Đặc biệt, trẻ em - sản phẩm của những cuộc hôn nhân bất hạnh sẽ không được lớn lên, phát triển đầy đủ, đối mặt với nguy cơ tham gia sớm vào các tệ nạn xã hội hay thực hiện các hành vi phạm pháp; (iii) làm suy giảm các giá trị đạo đức, chuẩn mực của xã hội, thuần phong mỹ tục của dân tộc. Điều này xuất phát từ việc ngày càng nở rộ các công ty môi giới kết hôn trái pháp luật đội lốt các nhà hàng, khách sạn kinh doanh hợp pháp để tổ chức cho xem mặt cô dâu, chọn vợ tập thể; (iv) góp phần làm tăng tỉ lệ mất cân bằng giới tính ở độ tuổi kết hôn trong nước. 

- Hai là, nhìn nhận dưới góc độ pháp lý, một số hệ lụy có thể xảy ra ngay sau các cuộc hôn nhân vì kinh tế là: (i) không công nhận hôn nhân hợp pháp do nhiều trường hợp không đăng kí kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền. Điều này khiến quyền lợi của những người được cho là nạn nhân của những cuộc hôn nhân bất hạnh với người nước ngoài không được bảo vệ trước pháp luật; (ii) trường hợp kết hôn được công nhận hợp pháp nhưng trong hôn nhân không thuận hòa khiến một bên muốn ly hôn, tiến trình ly hôn gặp nhiều khó khăn do Việt Nam chưa có nhiều hiệp định tương trợ tư pháp với nhiều quốc gia trên thế giới. Do đó, tình trạng ly hôn và giải quyết ly hôn được công nhận tại Việt Nam nhưng không có hiệu lực ở nước ngoài là điều tất yếu.

Trên đây là những tư vấn của chúng tôi, trả lời cho thắc mắc của bạn Nguyễn Thị B. Nếu cần giải đáp những vướng mắc khác liên quan đến vấn đề kết hôn với người nước ngoài, cũng như những thủ tục pháp lý cần thiết, bạn có thể liên hệ với chúng tôi theo địa chỉ: banbientap@bacvietluat.vn để được tư vấn cụ thể.