---

Quyền tài sản của tác giả là gì? Các quyền tài sản đối với tác phẩm

Quyền tài sản của tác giả là gì? Chủ sở hữu quyền tác giả có những quyền tài sản nào? Có được chuyển nhượng quyền tài sản không? Người khác sử dụng tác phẩm vào mục đích thương mại có phải xin phép khaông?

Đây là những vấn đề đặc biệt quan trọng đối với cá nhân, doanh nghiệp và các nhà sáng tạo đang khai thác sách, hình ảnh, âm nhạc, video, phần mềm, thiết kế, website và nội dung số.

Nếu quyền nhân thân bảo vệ mối liên hệ giữa tác giả và tác phẩm, thì quyền tài sản là nhóm quyền gắn trực tiếp với việc khai thác giá trị kinh tế của tác phẩm.

Hiểu đúng quyền tài sản giúp chủ sở hữu biết mình có thể khai thác tác phẩm như thế nào, có thể chuyển nhượng hoặc cấp phép cho người khác ra sao và cần làm gì khi tác phẩm bị sử dụng trái phép.

1. Quyền tài sản của tác giả là gì?

Quyền tài sản là một bộ phận của quyền tác giả, cho phép chủ thể quyền khai thác giá trị kinh tế từ tác phẩm và kiểm soát việc người khác sử dụng tác phẩm trong phạm vi pháp luật bảo hộ.

Khác với quyền nhân thân, quyền tài sản tập trung vào khía cạnh khai thác và sử dụng tác phẩm.

Ví dụ:

Một nhạc sĩ sáng tác một bài hát.

Giá trị kinh tế của bài hát có thể được khai thác thông qua:

Biểu diễn;

Sao chép;

Phát hành;

Truyền đạt đến công chúng;

Làm tác phẩm phái sinh;

Cấp phép cho bên thứ ba sử dụng.

---

Như vậy, bản quyền không chỉ là việc “đứng tên trên tác phẩm”, mà còn là quyền kiểm soát việc khai thác giá trị thương mại của tác phẩm.

2. Quyền tài sản thuộc về ai?

Cần phân biệt tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả.

Tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm.

Chủ sở hữu quyền tác giả là chủ thể nắm giữ các quyền theo căn cứ xác lập quyền được pháp luật quy định.

Hai tư cách này có thể:

Thuộc cùng một người;

Thuộc nhiều người;

Hoặc thuộc các chủ thể khác nhau.

---

Ví dụ:

Một công ty thuê lập trình viên xây dựng phần mềm.

Lập trình viên là người trực tiếp sáng tạo chương trình.

Trong khi đó, quyền tài sản đối với chương trình máy tính có thể thuộc về công ty nếu đáp ứng các điều kiện và căn cứ xác lập quyền theo pháp luật.

Do đó, khi ký hợp đồng sáng tạo, doanh nghiệp cần xác định rõ ai là tác giả và ai là chủ sở hữu quyền tài sản.

3. Các quyền tài sản cơ bản đối với tác phẩm

Theo pháp luật về quyền tác giả, quyền tài sản bao gồm các quyền khai thác tác phẩm theo những hình thức được pháp luật bảo hộ.

Có thể kể đến các nhóm quyền quan trọng sau:

3.1. Quyền làm tác phẩm phái sinh

Tác giả hoặc chủ sở hữu có quyền kiểm soát việc tạo ra tác phẩm mới dựa trên tác phẩm gốc trong phạm vi pháp luật bảo hộ.

Tác phẩm phái sinh có thể bao gồm những hình thức như:

Dịch;

Phóng tác;

Cải biên;

Chuyển thể;

Biên soạn;

Chú giải;

Tuyển chọn;

Một số hình thức sáng tạo dựa trên tác phẩm có trước.

---

Ví dụ:

Một doanh nghiệp lấy một cuốn sách của tác giả A để chuyển thành kịch bản phim.

Đây không đơn thuần là việc “tham khảo nội dung” mà có thể liên quan đến quyền làm tác phẩm phái sinh.

4. Quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng

Chủ thể quyền có quyền kiểm soát việc biểu diễn tác phẩm trước công chúng theo quy định.

Quyền này thường liên quan đến:

Âm nhạc;

Sân khấu;

Điện ảnh;

Các tác phẩm biểu diễn khác.

---

Ví dụ:

Một nhà hàng thường xuyên sử dụng tác phẩm âm nhạc trong hoạt động kinh doanh.

Việc sử dụng này cần được xem xét dưới góc độ quyền tác giả, quyền liên quan và trường hợp sử dụng cụ thể.

Không nên mặc nhiên cho rằng:

“Nhạc có trên Internet thì nhà hàng có thể mở miễn phí.”

5. Quyền sao chép tác phẩm

Quyền sao chép là một trong những quyền tài sản quan trọng nhất.

Sao chép có thể xảy ra dưới nhiều hình thức:

Photocopy sách;

Scan tài liệu;

Copy bài viết;

Sao chép hình ảnh;

Download và nhân bản video;

Sao chép phần mềm;

Reup nội dung số;

Nhân bản bản ghi âm, ghi hình.

---

Ví dụ:

Một website lấy toàn bộ 50 bài viết của website khác và đăng lại trên website của mình.

Đây có thể là hành vi cần xem xét dưới góc độ quyền sao chép và các quyền liên quan khác.

Việc ghi nguồn không mặc nhiên đồng nghĩa với việc đã được phép sao chép.

6. Quyền phân phối, nhập khẩu để phân phối bản gốc hoặc bản sao

Chủ sở hữu quyền tác giả có quyền kiểm soát việc phân phối bản gốc hoặc bản sao tác phẩm trong phạm vi pháp luật quy định.

Quyền này đặc biệt quan trọng đối với:

Sách;

Đĩa nhạc;

Phim;

Phần mềm;

Sản phẩm nội dung;

Các sản phẩm chứa tác phẩm được bảo hộ.

---

Trong hoạt động kinh doanh, cần phân biệt giữa:

quyền sở hữu đối với vật thể

và

quyền sở hữu trí tuệ đối với nội dung được chứa trong vật thể đó.

Ví dụ:

Mua một cuốn sách không đồng nghĩa với việc người mua được quyền scan toàn bộ cuốn sách rồi bán bản PDF cho người khác.

7. Quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng

Đây là quyền đặc biệt quan trọng trong thời đại Internet.

Hành vi truyền đạt tác phẩm đến công chúng có thể xuất hiện thông qua:

Website;

Mạng xã hội;

Nền tảng video;

Ứng dụng;

Hệ thống trực tuyến;

Các phương tiện truyền thông khác.

---

Ví dụ:

Một doanh nghiệp mua một khóa học trực tuyến rồi tự ý đưa toàn bộ video khóa học lên một nhóm kín cho hàng nghìn người truy cập.

Việc này có thể liên quan đến nhiều quyền tài sản của chủ sở hữu, tùy vào cách thức sử dụng và phạm vi quyền được cấp.

8. Quyền cho thuê bản gốc hoặc bản sao một số loại tác phẩm

Pháp luật cũng quy định quyền cho thuê đối với một số loại tác phẩm nhất định trong những điều kiện cụ thể.

Quyền này có thể liên quan đến:

Chương trình máy tính;

Tác phẩm điện ảnh;

Một số loại tác phẩm khác thuộc phạm vi luật định.

---

Đối với phần mềm, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý sự khác biệt giữa:

mua bản sao phần mềm

và

được cấp quyền sử dụng phần mềm.

Trong nhiều trường hợp, người dùng không mua quyền sở hữu phần mềm mà chỉ được cấp một license với phạm vi sử dụng nhất định.

9. Quyền tài sản có thể chuyển nhượng không?

Có, nhưng phải xác định đúng quyền và phạm vi chuyển nhượng.

Một số quyền tài sản có thể được chuyển nhượng theo quy định pháp luật.

Các bên có thể ký:

Hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả;

Hợp đồng chuyển quyền sử dụng quyền tác giả;

Hợp đồng cấp phép;

Hợp đồng khai thác thương mại.

---

---

Khi ký hợp đồng, cần quy định rõ:

Đối tượng nào được chuyển giao?

Quyền nào được chuyển giao?

Thời hạn bao lâu?

Lãnh thổ nào?

Có độc quyền không?

Có được cấp phép lại không?

Có được chuyển giao cho bên thứ ba không?

Giá chuyển nhượng và phương thức thanh toán như thế nào?

Một hợp đồng càng có giá trị lớn thì việc mô tả phạm vi quyền càng phải cụ thể.

10. Chuyển nhượng quyền tài sản có giống cấp phép sử dụng không?

Không.

Đây là hai giao dịch rất dễ bị nhầm lẫn.

Chuyển nhượng quyền

Về bản chất là chuyển giao quyền trong phạm vi được pháp luật cho phép từ chủ thể quyền sang chủ thể khác.

Chuyển quyền sử dụng/cấp phép

Chủ sở hữu vẫn giữ quyền nhưng cho phép người khác sử dụng tác phẩm trong phạm vi nhất định.

Ví dụ:

Công ty A sở hữu một phần mềm.

Nếu công ty A chuyển nhượng quyền sở hữu quyền tác giả cho công ty B thì B có thể trở thành chủ thể quyền theo phạm vi chuyển nhượng.

Nếu công ty A cấp license cho công ty B sử dụng phần mềm trong 3 năm thì A vẫn giữ quyền, còn B chỉ được sử dụng trong phạm vi giấy phép.

Đây là sự khác biệt có ý nghĩa rất lớn về pháp lý và thương mại.

11. Người khác sử dụng tác phẩm có phải xin phép không?

Không phải mọi trường hợp đều giống nhau.

Cần xác định:

Tác phẩm có đang trong thời hạn bảo hộ không;

Hành vi sử dụng là gì;

Có thuộc trường hợp ngoại lệ hoặc giới hạn quyền hay không;

Có được chủ thể quyền cấp phép hay không;

Sử dụng cho mục đích cá nhân hay thương mại;

Có ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của tác phẩm hay không.

---

Do đó, không nên chỉ đặt câu hỏi:

“Tôi có được dùng tác phẩm này không?”

Mà cần xác định:

“Tôi muốn sử dụng tác phẩm bằng cách nào, trong phạm vi nào và căn cứ pháp lý nào cho phép tôi sử dụng?”

12. Những hành vi xâm phạm quyền tài sản thường gặp

Trong thực tế, các hành vi có thể làm phát sinh tranh chấp gồm:

Sao chép tác phẩm không được phép;

Đăng lại bài viết;

Reup video;

Sử dụng hình ảnh quảng cáo;

Sử dụng nhạc trong hoạt động kinh doanh;

Phân phối phần mềm trái phép;

Tự ý làm tác phẩm phái sinh;

Đăng tải tài liệu có bản quyền lên Internet;

Khai thác tác phẩm vượt quá phạm vi giấy phép;

Tiếp tục sử dụng tác phẩm sau khi giấy phép hết hạn.

---

Đối với mỗi trường hợp, cần xác định cụ thể quyền bị xâm phạm và chứng cứ liên quan.

13. Làm thế nào để bảo vệ quyền tài sản?

Chủ sở hữu nên xây dựng cơ chế quản trị quyền ngay từ khi tác phẩm được tạo ra.

Bước 1: Xác định quyền sở hữu

Làm rõ ai là tác giả và ai là chủ sở hữu.

Bước 2: Lưu giữ chứng cứ

Lưu:

File gốc;

Bản nháp;

Hợp đồng;

Email;

Metadata;

Hồ sơ sáng tạo;

Tài liệu giao việc.

Bước 3: Đăng ký quyền tác giả khi phù hợp

Đăng ký giúp tạo lập thêm chứng cứ về tác phẩm và chủ thể quyền.

Bước 4: Kiểm soát việc cấp phép

Mọi hợp đồng sử dụng tác phẩm nên quy định rõ:

Thời hạn;

Lãnh thổ;

Mục đích;

Phạm vi;

Hình thức khai thác.

---

---

Bước 5: Theo dõi hành vi xâm phạm

Đặc biệt đối với nội dung trên Internet.

Bước 6: Xử lý vi phạm

Tùy trường hợp có thể áp dụng biện pháp thương lượng, yêu cầu chấm dứt, yêu cầu xử lý hành chính hoặc khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

14. Câu hỏi thường gặp về quyền tài sản

Quyền tài sản có phải là bản quyền không?

Có. Quyền tài sản là một bộ phận của quyền tác giả và tập trung vào việc khai thác giá trị kinh tế của tác phẩm.

Quyền tài sản có được chuyển nhượng không?

Một số quyền tài sản có thể được chuyển nhượng theo quy định pháp luật.

Mua một cuốn sách có được photocopy để bán không?

Không mặc nhiên. Việc sở hữu bản sao vật chất của cuốn sách không đồng nghĩa với việc được khai thác quyền sao chép và phân phối tác phẩm.

Có được lấy hình ảnh trên Internet để chạy quảng cáo không?

Không nên mặc nhiên sử dụng. Cần kiểm tra nguồn gốc và quyền sử dụng hình ảnh.

Có được sử dụng bài hát trong quảng cáo không?

Cần xác định các quyền liên quan và quyền tác giả đối với bài hát/bản ghi cụ thể, cũng như phạm vi cấp phép.

Doanh nghiệp thuê người thiết kế thì quyền tài sản thuộc về ai?

Cần xem xét quy định pháp luật áp dụng và hợp đồng giữa doanh nghiệp với người sáng tạo. Không nên mặc nhiên cho rằng bên trả tiền luôn sở hữu toàn bộ quyền.

15. Luật sư 911 tư vấn quyền tài sản và khai thác bản quyền

Công ty Luật TNHH 911 – Luật sư 911 cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý về quyền tác giả, quyền liên quan và khai thác tài sản trí tuệ cho cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức.

Luật sư 911 hỗ trợ:

Xác định tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả;

Phân tích quyền nhân thân và quyền tài sản;

Tư vấn đăng ký quyền tác giả;

Soạn thảo hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả;

Soạn thảo hợp đồng cấp phép sử dụng tác phẩm;

Tư vấn khai thác thương mại quyền tác giả;

Tư vấn bản quyền phần mềm, website, hình ảnh, video, âm nhạc và nội dung số;

Rà soát quyền sở hữu trí tuệ trong hợp đồng với freelancer, nhân viên và agency;

Tư vấn quyền tác giả đối với sản phẩm được tạo ra bằng AI;

Xử lý hành vi sao chép và khai thác tác phẩm trái phép;

Tư vấn yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm;

Tư vấn bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp quyền tác giả.

---

Kết luận

Quyền tài sản là bộ phận có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc khai thác giá trị kinh tế của tác phẩm.

Chủ sở hữu quyền tác giả có thể khai thác tác phẩm trực tiếp hoặc thông qua các giao dịch như chuyển nhượng, cấp phép, chuyển quyền sử dụng hoặc hợp tác khai thác thương mại, trong phạm vi pháp luật cho phép.

Tuy nhiên, trước mỗi giao dịch cần xác định chính xác:

Ai là tác giả?

Ai là chủ sở hữu?

Quyền nào được chuyển giao?

Phạm vi khai thác đến đâu?

Thời hạn bao lâu?

Lãnh thổ nào?

Có độc quyền hay không?

Việc xác định rõ những vấn đề này ngay từ đầu sẽ giúp cá nhân và doanh nghiệp hạn chế tranh chấp, đồng thời biến quyền tác giả thành một tài sản trí tuệ có thể quản trị và khai thác hiệu quả.

Luật sư 911 – Công ty Luật TNHH 911 hỗ trợ khách hàng từ khâu xác lập quyền, đăng ký, xây dựng hợp đồng đến khai thác và bảo vệ quyền tài sản đối với tác phẩm.