---

Quyền nhân thân của tác giả gồm những quyền gì? Quyền nào được chuyển nhượng?

Quyền nhân thân của tác giả là một trong những nội dung cốt lõi của quyền tác giả. Đây là nhóm quyền gắn với mối quan hệ giữa tác giả và tác phẩm, thể hiện sự ghi nhận đối với người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm.

Trong thực tế, không ít người nhầm lẫn giữa quyền nhân thân và quyền tài sản, hoặc cho rằng khi chuyển nhượng bản quyền thì tác giả sẽ mất toàn bộ quyền đối với tác phẩm. Cách hiểu này chưa chính xác.

Đặc biệt, khi doanh nghiệp thuê cá nhân sáng tạo nội dung, thiết kế, phần mềm, hình ảnh, video hoặc tác phẩm khác, việc xác định quyền nhân thân nào thuộc về tác giả và quyền tài sản nào thuộc về chủ sở hữu có ý nghĩa rất quan trọng.

1. Quyền nhân thân của tác giả là gì?

Có thể hiểu quyền nhân thân của tác giả là nhóm quyền gắn liền với chính tác giả và mối quan hệ của tác giả đối với tác phẩm do mình sáng tạo.

Khác với quyền tài sản, quyền nhân thân không đặt trọng tâm vào việc khai thác giá trị kinh tế của tác phẩm mà chủ yếu bảo vệ:

Mối liên hệ giữa tác giả và tác phẩm;

Danh tính của tác giả;

Quyền quyết định việc công bố trong trường hợp pháp luật quy định;

Sự toàn vẹn của tác phẩm;

Danh dự, uy tín của tác giả.

---

Đây là lý do khi sử dụng một tác phẩm của người khác, doanh nghiệp không chỉ cần quan tâm đến việc đã được phép sử dụng hay chưa, mà còn phải lưu ý đến các quyền nhân thân của tác giả.

2. Quyền nhân thân của tác giả gồm những quyền nào?

Theo pháp luật về quyền tác giả, quyền nhân thân của tác giả bao gồm các quyền được pháp luật quy định, trong đó có những quyền gắn trực tiếp với danh tính và sự toàn vẹn của tác phẩm.

Có thể khái quát các nhóm quyền quan trọng như sau:

Quyền đặt tên cho tác phẩm

Tác giả có quyền đặt tên cho tác phẩm do mình sáng tạo.

Tên tác phẩm là một thành phần quan trọng giúp nhận diện tác phẩm và mối liên hệ giữa tác giả với sản phẩm sáng tạo.

Quyền đứng tên trên tác phẩm

Tác giả có quyền đứng tên thật hoặc sử dụng bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với:

Nhà văn;

Nhà báo;

Nhạc sĩ;

Nhiếp ảnh gia;

Họa sĩ;

Nhà thiết kế;

Người sáng tạo nội dung.

Quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm

Trong trường hợp thuộc phạm vi quyền này, tác giả có quyền tự mình công bố tác phẩm hoặc cho phép chủ thể khác công bố tác phẩm.

Đây là quyền có ý nghĩa đặc biệt khi tác phẩm chưa được đưa ra công chúng.

Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm

Tác giả có quyền bảo vệ tác phẩm trước những hành vi sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc gây phương hại đến danh dự và uy tín của mình.

Đây là vấn đề thường phát sinh trong môi trường Internet khi tác phẩm bị:

Cắt ghép;

Chỉnh sửa;

Đăng lại;

Thay đổi nội dung;

Đặt vào một bối cảnh khác;

Sử dụng theo cách làm sai lệch ý nghĩa ban đầu.

---

Tiêu chí	Quyền nhân thân	Quyền tài sản
Bản chất	Gắn với tác giả và tác phẩm	Khai thác giá trị kinh tế của tác phẩm
Ví dụ	Đặt tên, đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn	Sao chép, phân phối, truyền đạt, làm tác phẩm phái sinh
Mục đích	Bảo vệ mối liên hệ giữa tác giả và tác phẩm	Khai thác giá trị thương mại
Khả năng chuyển giao	Phụ thuộc từng quyền theo luật	Nhiều quyền có thể chuyển nhượng/chuyển quyền sử dụng
Ý nghĩa	Bảo vệ quyền và lợi ích nhân thân của tác giả	Tạo và khai thác giá trị kinh tế

---

3. Quyền nhân thân có giống quyền tài sản không?

Không.

Đây là hai nhóm quyền khác nhau.

Do đó, khi ký hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, các bên phải xác định chính xác quyền nào được chuyển nhượng, quyền nào không thuộc phạm vi chuyển nhượng.

4. Tác giả có thể chuyển nhượng quyền nhân thân không?

Đây là câu hỏi rất quan trọng.

Không phải mọi quyền nhân thân đều có thể chuyển nhượng.

Một số quyền nhân thân gắn chặt với tác giả và về bản chất không thể được hiểu đơn giản là một loại tài sản có thể mua bán như tài sản thông thường.

Trong khi đó, pháp luật cho phép chuyển nhượng một số quyền thuộc phạm vi quyền tác giả theo những điều kiện nhất định.

Vì vậy, điều khoản trong hợp đồng như:

“Bên A chuyển nhượng toàn bộ bản quyền cho Bên B.”

có thể chưa đủ rõ ràng để xác định chính xác những quyền nào đã được chuyển giao.

Một hợp đồng chặt chẽ nên xác định cụ thể:

Đối tượng chuyển nhượng;

Quyền được chuyển nhượng;

Phạm vi quyền;

Thời hạn;

Lãnh thổ;

Phương thức khai thác;

Giá chuyển nhượng;

Quyền và nghĩa vụ sau chuyển nhượng.

---

5. Nếu mua tác phẩm thì có được sửa tác phẩm không?

Không phải cứ mua hoặc được chuyển giao quyền tài sản là mặc nhiên được tùy ý sửa chữa tác phẩm.

Việc sửa chữa, cắt xén hoặc thay đổi nội dung tác phẩm phải được xem xét trong mối quan hệ với quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm và các thỏa thuận giữa các bên.

Ví dụ:

Một doanh nghiệp thuê nhiếp ảnh gia thực hiện một bộ ảnh quảng cáo.

Sau khi thanh toán, doanh nghiệp muốn:

Cắt ảnh;

Chỉnh sửa;

Thay đổi màu;

Ghép hình;

Đưa logo vào ảnh;

Sử dụng ảnh cho chiến dịch khác.

---

Doanh nghiệp cần xem xét quyền đã được thỏa thuận và phạm vi khai thác, thay vì mặc nhiên cho rằng “đã trả tiền thì được làm mọi thứ”.

6. Doanh nghiệp thuê người sáng tạo tác phẩm: Ai có quyền?

Đây là một trong những tình huống Luật sư 911 thường xuyên khuyến nghị doanh nghiệp phải kiểm tra ngay từ đầu.

Ví dụ:

Công ty A thuê một designer thiết kế bộ nhận diện thương hiệu.

Designer trực tiếp sáng tạo:

Logo;

Bộ màu;

Catalogue;

Hình ảnh;

Thiết kế bao bì.

Câu hỏi đặt ra là:

Ai là tác giả?

và:

Ai là chủ sở hữu quyền tác giả?

Hai câu hỏi này không nhất thiết có cùng một câu trả lời.

Do đó, doanh nghiệp cần có hợp đồng hoặc tài liệu pháp lý phù hợp để xác định:

Người trực tiếp sáng tạo tác phẩm;

Chủ thể sở hữu quyền;

Quyền tài sản được chuyển giao hoặc thuộc về ai;

Phạm vi sử dụng;

Quyền sửa đổi, phát triển và khai thác;

Trách nhiệm nếu có tranh chấp với bên thứ ba.

---

---

7. Vi phạm quyền nhân thân có thể xảy ra như thế nào?

Một số tình huống thường gặp:

Tự ý xóa tên tác giả

Một website lấy bài viết của tác giả rồi đăng lại nhưng xóa tên tác giả.

Ghi tên người khác là tác giả

Một cá nhân lấy tác phẩm của người khác rồi đưa tên mình vào.

Tự ý sửa chữa tác phẩm

Một bài viết, hình ảnh hoặc tác phẩm bị chỉnh sửa làm thay đổi đáng kể nội dung ban đầu.

Cắt ghép tác phẩm gây ảnh hưởng đến tác giả

Một hình ảnh được cắt ghép hoặc đặt vào bối cảnh khiến người xem hiểu sai về tác giả.

Sử dụng tác phẩm nhưng không tuân thủ quyền của tác giả

Đặc biệt thường xảy ra với nội dung được chia sẻ trên mạng xã hội.

Trong từng trường hợp, cần xác định cụ thể đối tượng, hành vi, quyền bị ảnh hưởng và chứng cứ trước khi đưa ra yêu cầu pháp lý.

8. Làm thế nào để chứng minh mình là tác giả?

Khi xảy ra tranh chấp, việc chứng minh quá trình sáng tạo có thể có ý nghĩa quan trọng.

Tác giả nên lưu giữ:

File gốc;

Bản nháp;

File thiết kế;

Source code;

Metadata;

Email trao đổi;

Tin nhắn;

Hợp đồng;

Hồ sơ giao việc;

Ngày tháng tạo file;

Các phiên bản chỉnh sửa;

Tài liệu chứng minh quá trình sáng tạo.

---

Ngoài ra, Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả có thể là một nguồn chứng cứ quan trọng trong quá trình bảo vệ quyền.

9. Có nên đăng ký quyền tác giả để bảo vệ quyền nhân thân không?

Quyền tác giả về nguyên tắc phát sinh tự động khi tác phẩm đáp ứng điều kiện bảo hộ; đăng ký không phải điều kiện bắt buộc để quyền phát sinh.

Tuy nhiên, trong thực tế, đăng ký quyền tác giả giúp chủ thể quyền có thêm tài liệu chứng minh về:

Tác phẩm;

Tác giả;

Chủ sở hữu;

Thông tin đăng ký;

Thời điểm được ghi nhận trong hồ sơ.

---

---

---

Đặc biệt đối với tác phẩm có giá trị thương mại lớn, việc đăng ký sớm và lưu giữ hồ sơ sáng tạo là một phần quan trọng của chiến lược quản trị tài sản trí tuệ.

10. Những lưu ý quan trọng khi ký hợp đồng về quyền tác giả

Khi ký hợp đồng sáng tạo, chuyển nhượng hoặc cấp phép sử dụng tác phẩm, các bên nên tránh điều khoản quá chung chung.

Thay vào đó, cần xác định rõ:

Tác phẩm nào?

Ai là tác giả?

Ai là chủ sở hữu?

Quyền nào được chuyển giao?

Quyền nào được cấp phép sử dụng?

Thời hạn bao lâu?

Phạm vi lãnh thổ nào?

Có độc quyền hay không?

Có được sửa đổi, cắt ghép hay không?

Có được chuyển giao tiếp cho bên thứ ba hay không?

Xử lý thế nào nếu có tranh chấp?

Đây là những câu hỏi cần được giải quyết trước khi ký hợp đồng, thay vì chờ đến khi tranh chấp xảy ra.

11. Câu hỏi thường gặp về quyền nhân thân của tác giả

Quyền nhân thân có phải là bản quyền không?

Có. Quyền nhân thân là một bộ phận của quyền tác giả, bên cạnh quyền tài sản.

Người mua tác phẩm có trở thành tác giả không?

Không. Việc mua hoặc nhận chuyển giao quyền đối với tác phẩm không đồng nghĩa với việc trở thành người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm.

Công ty có thể đứng tên tác giả thay nhân viên không?

Cần phân biệt tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả. Doanh nghiệp có thể là chủ sở hữu trong những trường hợp pháp luật quy định, nhưng điều đó không đồng nghĩa doanh nghiệp trở thành người trực tiếp sáng tạo tác phẩm.

Có được xóa tên tác giả khi sử dụng tác phẩm không?

Không nên tự ý thực hiện. Cần xem xét quyền nhân thân của tác giả và thỏa thuận hợp pháp giữa các bên.

Có được sửa tác phẩm của người khác không?

Không mặc nhiên. Cần xem xét quyền được phép sửa đổi, phạm vi khai thác và quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm.

12. Luật sư 911 tư vấn quyền nhân thân và quyền tác giả

Công ty Luật TNHH 911 – Luật sư 911 cung cấp dịch vụ tư vấn về quyền tác giả, quyền liên quan và sở hữu trí tuệ cho cá nhân, nghệ sĩ, nhà sáng tạo nội dung và doanh nghiệp.

Luật sư 911 hỗ trợ:

Xác định tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả;

Phân tích quyền nhân thân và quyền tài sản;

Tư vấn đăng ký quyền tác giả;

Rà soát hợp đồng sáng tạo tác phẩm;

Soạn thảo hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả;

Soạn thảo hợp đồng cấp phép sử dụng tác phẩm;

Tư vấn quyền tác giả trong quan hệ lao động;

Tư vấn bản quyền đối với phần mềm, website, hình ảnh, video, âm nhạc và nội dung số;

Tư vấn quyền đối với sản phẩm được tạo ra bằng công cụ AI;

Xử lý hành vi sao chép, sửa chữa, cắt xén hoặc sử dụng tác phẩm trái phép;

Tư vấn giải quyết tranh chấp quyền tác giả.

Kết luận

Quyền nhân thân là phần quan trọng của quyền tác giả và có mối liên hệ trực tiếp với tác giả và tác phẩm.

Khi giao dịch liên quan đến bản quyền, cần đặc biệt lưu ý rằng chuyển nhượng quyền tài sản không đồng nghĩa với việc chuyển giao toàn bộ quyền nhân thân của tác giả.

Đối với cá nhân và doanh nghiệp, việc xác định rõ tác giả, chủ sở hữu, quyền được chuyển nhượng và phạm vi khai thác ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế đáng kể tranh chấp về sau.

Luật sư 911 – Công ty Luật TNHH 911 đồng hành cùng khách hàng trong việc xác lập, quản trị, khai thác và bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan.