Những tác phẩm nào được bảo hộ quyền tác giả? Danh sách 13 loại tác phẩm phổ biến

Những tác phẩm nào được bảo hộ quyền tác giả? Sách, bài viết, logo, hình ảnh, video, phần mềm, thiết kế, bản đồ, bản vẽ có được đăng ký bản quyền không? Những đối tượng nào không được bảo hộ quyền tác giả?

Đây là câu hỏi quan trọng trước khi cá nhân hoặc doanh nghiệp quyết định đăng ký quyền tác giả.

Theo pháp luật Việt Nam, không phải mọi sản phẩm sáng tạo đều mặc nhiên được bảo hộ. Tác phẩm phải thuộc loại hình được pháp luật quy định, được tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình và không sao chép từ tác phẩm của người khác. Tác phẩm phái sinh cũng phải đáp ứng điều kiện và không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được sử dụng để làm tác phẩm phái sinh.

Vì vậy, trước khi đăng ký, cần xác định chính xác đối tượng nào được bảo hộ, điều kiện bảo hộ và quyền của chủ thể đối với tác phẩm.

---

1. Pháp luật bảo hộ những loại tác phẩm nào?

Theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, các loại hình tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ bao gồm:

1. Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác;
2. Bài giảng, bài phát biểu và bài nói khác;
3. Tác phẩm báo chí;
4. Tác phẩm âm nhạc;
5. Tác phẩm sân khấu;
6. Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự;
7. Tác phẩm mỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng;
8. Tác phẩm nhiếp ảnh;
9. Tác phẩm kiến trúc;
10. Bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, kiến trúc, công trình khoa học;
11. Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian;
12. Chương trình máy tính;
13. Sưu tập dữ liệu.

Điểm đáng chú ý là không phải cứ thuộc một trong các nhóm trên là tự động được bảo hộ. Tác phẩm còn phải đáp ứng điều kiện về tính sáng tạo và không sao chép theo quy định pháp luật.

---

2. Tác phẩm văn học, khoa học, sách và giáo trình

Đây là nhóm tác phẩm rất phổ biến.

Có thể bao gồm:

1. Sách;

2. Tiểu thuyết;

3. Truyện;

4. Thơ;

5. Giáo trình;

6. Tài liệu khoa học;

7. Tài liệu đào tạo;

8. Ebook;

9. Bài viết;

10. Công trình nghiên cứu;

11. Tác phẩm thể hiện bằng chữ viết hoặc ký tự khác.

Đối với doanh nghiệp, nhóm này còn có thể liên quan đến:

1. Tài liệu đào tạo nội bộ;

2. Giáo trình doanh nghiệp;

3. Cẩm nang nghiệp vụ;

4. Tài liệu hướng dẫn;

5. Nội dung khóa học;

6. Ebook thương mại.

Một vấn đề cần lưu ý là chủ đề hoặc ý tưởng của một cuốn sách không đồng nghĩa với việc toàn bộ ý tưởng đó được độc quyền theo quyền tác giả. Quyền tác giả tập trung vào hình thức thể hiện cụ thể đáp ứng điều kiện bảo hộ.

---

3. Bài giảng, bài phát biểu và bài nói

Bài giảng, bài phát biểu và bài nói khác cũng thuộc nhóm tác phẩm được bảo hộ.

Tuy nhiên, theo quy định hướng dẫn, bài giảng, bài phát biểu và bài nói phải được định hình dưới một hình thức vật chất nhất định để đáp ứng điều kiện liên quan đến bảo hộ quyền tác giả.

Ví dụ:

Bài giảng được ghi thành tài liệu;

Bài phát biểu được ghi âm;

Bài nói được ghi hình;

Nội dung bài giảng được thể hiện thành bản thảo.

Đây là nhóm đối tượng đặc biệt đáng lưu ý đối với:

Giảng viên;

Chuyên gia;

Diễn giả;

Nhà đào tạo;

Doanh nghiệp đào tạo;

Người sáng tạo khóa học trực tuyến.

---

4. Tác phẩm báo chí

Tác phẩm báo chí cũng thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả.

Các dạng tác phẩm báo chí có thể bao gồm:

Phóng sự;

Phỏng vấn;

Tường thuật;

Điều tra;

Bình luận;

Chuyên luận;

Phản ánh;

Ghi nhanh;

Xã luận;

Các thể loại báo chí khác đáp ứng điều kiện luật định.

Quy định hướng dẫn xác định tác phẩm báo chí là tác phẩm có nội dung độc lập và cấu tạo hoàn chỉnh nhằm đăng, phát trên báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử hoặc phương tiện khác.

Tuy nhiên, cần phân biệt tác phẩm báo chí có tính sáng tạo với tin tức thời sự thuần túy đưa tin, bởi hai đối tượng này có chế độ pháp lý khác nhau.

---

5. Tác phẩm âm nhạc

Tác phẩm âm nhạc là một trong những nhóm bản quyền được đăng ký rất phổ biến.

Có thể bao gồm:

Ca khúc;

Nhạc không lời;

Bản nhạc;

Tác phẩm âm nhạc được thể hiện bằng ký hiệu âm nhạc hoặc hình thức phù hợp.

Trong thực tế, một sản phẩm âm nhạc có thể đồng thời liên quan đến nhiều lớp quyền:

Nhạc sĩ → quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc.

Ca sĩ/người biểu diễn → quyền liên quan đối với cuộc biểu diễn.

Nhà sản xuất → quyền liên quan đối với bản ghi âm, ghi hình.

Do đó, khi khai thác một bài hát thương mại, cần xác định đầy đủ các quyền liên quan thay vì chỉ kiểm tra “ai là nhạc sĩ”.

---

6. Tác phẩm sân khấu

Tác phẩm sân khấu cũng thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả.

Ví dụ:

Kịch;

Chèo;

Tuồng;

Cải lương;

Kịch nói;

Các tác phẩm sân khấu khác.

Một chương trình biểu diễn thực tế có thể đồng thời chứa nhiều lớp quyền khác nhau, bao gồm quyền đối với tác phẩm và quyền liên quan đối với cuộc biểu diễn.

---

7. Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm tương tự

Pháp luật bảo hộ tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự.

Nhóm này có thể liên quan đến:

Phim điện ảnh;

Phim truyền hình;

Phim ngắn;

Một số sản phẩm nghe nhìn;

Video có tính chất tác phẩm điện ảnh;

Các sản phẩm được tạo ra bằng phương pháp tương tự thuộc phạm vi bảo hộ.

Đây là nhóm có cấu trúc quyền khá phức tạp bởi một tác phẩm điện ảnh có thể liên quan đến:

Kịch bản;

Âm nhạc;

Hình ảnh;

Cuộc biểu diễn;

Bản ghi;

Quyền của nhà sản xuất;

Quyền của các tác giả thành phần.

Do đó, khi đầu tư sản xuất phim hoặc video thương mại, doanh nghiệp nên xác định quyền của từng chủ thể ngay từ giai đoạn ký hợp đồng.

---

8. Tác phẩm mỹ thuật và mỹ thuật ứng dụng

Nhóm này đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp.

Có thể liên quan đến:

Tranh;

Đồ họa;

Thiết kế;

Bao bì;

Thiết kế sản phẩm;

Thiết kế nội thất;

Thiết kế thời trang;

Một số thiết kế mỹ thuật ứng dụng khác.

Đối với doanh nghiệp, cần phân biệt giữa:

bảo hộ quyền tác giả

và

bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, chẳng hạn quyền đối với kiểu dáng công nghiệp hoặc nhãn hiệu.

Một thiết kế có thể cần nhiều lớp bảo hộ khác nhau tùy bản chất và mục đích khai thác.

---

9. Tác phẩm nhiếp ảnh

Tác phẩm nhiếp ảnh là một trong những đối tượng rất phổ biến trong các tranh chấp bản quyền trên Internet.

Ví dụ:

Ảnh nghệ thuật;

Ảnh thời trang;

Ảnh sản phẩm;

Ảnh quảng cáo;

Ảnh sự kiện;

Ảnh kiến trúc;

Bộ ảnh.

Một bức ảnh được đăng trên Facebook hoặc website không có nghĩa người khác được tự do tải xuống và sử dụng cho quảng cáo.

Doanh nghiệp sử dụng hình ảnh từ Internet cần kiểm tra:

Ai là tác giả?

Ai là chủ sở hữu?

Hình ảnh có được cấp phép không?

Phạm vi cấp phép là gì?

Có được sử dụng thương mại không?

---

10. Tác phẩm kiến trúc

Tác phẩm kiến trúc cũng thuộc nhóm được pháp luật bảo hộ.

Có thể liên quan đến:

Thiết kế kiến trúc;

Bản thiết kế;

Ý tưởng thể hiện thành thiết kế cụ thể;

Các thành phần của tác phẩm kiến trúc đáp ứng điều kiện bảo hộ.

Đối với các dự án xây dựng, cần đặc biệt chú ý đến quan hệ giữa:

kiến trúc sư – công ty thiết kế – chủ đầu tư – nhà thầu.

Việc chủ đầu tư thanh toán chi phí thiết kế không nên được hiểu đơn giản rằng mọi quyền tác giả đã tự động chuyển sang chủ đầu tư. Cần xem xét căn cứ xác lập quyền và nội dung hợp đồng.

---

11. Bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ và bản vẽ

Pháp luật cũng liệt kê:

• Bản họa đồ;

• Sơ đồ;

• Bản đồ;

• Bản vẽ liên quan đến địa hình;

• Bản vẽ kiến trúc;

• Bản vẽ công trình khoa học.

Đối với doanh nghiệp, nhóm này có thể xuất hiện trong:

• Hồ sơ thiết kế;

• Bản đồ dự án;

• Bản vẽ kiến trúc;

• Bản vẽ kỹ thuật;

• Tài liệu nghiên cứu;

• Tài liệu khoa học.

Tuy nhiên, cần xác định phần nào là sản phẩm sáng tạo được bảo hộ và phần nào chỉ là thông tin, số liệu hoặc phương pháp không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả.

---

12. Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian

Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian cũng được pháp luật ghi nhận trong nhóm đối tượng được bảo hộ.

Đây là nhóm có đặc thù riêng bởi tác phẩm có thể được lưu truyền trong cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Khi khai thác các giá trị văn hóa, nghệ thuật dân gian để tạo ra sản phẩm thương mại, cần kiểm tra quy định pháp luật cụ thể về việc sử dụng và bảo hộ đối với đối tượng này.

---

13. Chương trình máy tính

Chương trình máy tính là một trong những đối tượng đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế số.

Có thể bao gồm:

Phần mềm;

Ứng dụng;

Hệ thống phần mềm;

Một số chương trình máy tính khác đáp ứng điều kiện bảo hộ.

Đối với doanh nghiệp công nghệ, cần xác định:

Ai trực tiếp lập trình?

Ai là chủ sở hữu?

Source code được quản lý như thế nào?

Nhân viên hay freelancer thực hiện?

Hợp đồng có quy định quyền sở hữu không?

Có sử dụng mã nguồn của bên thứ ba không?

Có sử dụng công cụ AI trong quá trình phát triển không?

Đây là lý do hợp đồng lao động, hợp đồng thuê lập trình và thỏa thuận chuyển giao quyền có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp phần mềm.

---

14. Sưu tập dữ liệu có được bảo hộ không?

Sưu tập dữ liệu cũng thuộc nhóm đối tượng được pháp luật liệt kê.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa:

bản thân dữ liệu

và

cách thức lựa chọn, sắp xếp, cấu trúc và thể hiện sưu tập dữ liệu.

Không phải mọi dữ liệu đều mặc nhiên trở thành đối tượng độc quyền của một cá nhân hoặc doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp có hệ thống dữ liệu lớn, cần đánh giá đồng thời:

Quyền tác giả;

Quyền đối với dữ liệu;

Bí mật kinh doanh;

Bảo vệ dữ liệu cá nhân;

Quyền của bên thứ ba.

---

15. Tác phẩm phái sinh có được bảo hộ không?

Có thể được bảo hộ, nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Tác phẩm phái sinh có thể bao gồm:

Bản dịch;

Phóng tác;

Cải biên;

Chuyển thể;

Biên soạn;

Chú giải;

Tuyển chọn;

Các hình thức sáng tạo dựa trên tác phẩm có trước.

Tuy nhiên, tác phẩm phái sinh chỉ được bảo hộ nếu không gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm được sử dụng để tạo ra tác phẩm phái sinh.

Ví dụ:

Một người dịch một cuốn sách nước ngoài sang tiếng Việt.

Bản dịch có thể là một tác phẩm phái sinh, nhưng điều đó không đồng nghĩa người dịch được quyền tự do khai thác tác phẩm gốc mà không xem xét quyền của chủ sở hữu tác phẩm gốc.

---

16. Điều kiện để tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả

Việc tác phẩm thuộc một trong các loại hình được liệt kê tại Điều 14 chưa phải là điều kiện duy nhất.

Theo luật, tác phẩm được bảo hộ phải do tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình và không sao chép từ tác phẩm của người khác.

Do đó, trước khi đăng ký cần kiểm tra:

Một là: Tác phẩm thuộc loại hình được bảo hộ

Ví dụ:

Sách, ảnh, nhạc, video, phần mềm...

Hai là: Có tính sáng tạo theo yêu cầu pháp luật

Tác phẩm phải là kết quả của quá trình sáng tạo trí tuệ.

Ba là: Không sao chép

Nếu toàn bộ hoặc phần đáng kể của tác phẩm được sao chép từ tác phẩm khác, nguy cơ không đáp ứng điều kiện bảo hộ hoặc phát sinh tranh chấp rất lớn.

---

17. Những đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả

Không phải mọi sản phẩm trí tuệ đều được bảo hộ bằng quyền tác giả.

Theo Điều 15 Luật Sở hữu trí tuệ, một số đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả gồm:

Tin tức thời sự thuần túy đưa tin;

Văn bản quy phạm pháp luật;

Văn bản hành chính;

Một số văn bản thuộc lĩnh vực tư pháp và bản dịch chính thức của các văn bản này;

Quy trình;

Hệ thống;

Phương pháp hoạt động;

Khái niệm;

Nguyên lý;

Số liệu.

Đây là điểm rất quan trọng khi tư vấn cho doanh nghiệp.

Ví dụ:

Một phương pháp kinh doanh không đồng nghĩa với việc phương pháp đó được độc quyền bằng quyền tác giả.

Nhưng tài liệu được viết ra để trình bày phương pháp có thể là một tác phẩm văn học, khoa học nếu đáp ứng điều kiện bảo hộ.

Cần phân biệt:

Nội dung/ý tưởng/phương pháp

với

hình thức thể hiện sáng tạo cụ thể.

---

18. Logo có được bảo hộ quyền tác giả không?

Đây là câu hỏi rất phổ biến.

Logo có thể được xem xét bảo hộ dưới quyền tác giả nếu đáp ứng điều kiện của loại hình tác phẩm phù hợp.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên chỉ dừng lại ở quyền tác giả.

Đối với logo dùng để nhận diện hàng hóa, dịch vụ, doanh nghiệp nên xem xét thêm đăng ký nhãn hiệu.

Như vậy, trong nhiều trường hợp có thể xây dựng chiến lược:

Logo → quyền tác giả

đồng thời:

Logo → nhãn hiệu

Hai cơ chế bảo hộ có mục đích và phạm vi khác nhau.

---

19. Website có được bảo hộ quyền tác giả không?

Một website có thể chứa nhiều đối tượng khác nhau:

Chương trình máy tính;

Nội dung bài viết;

Hình ảnh;

Video;

Thiết kế;

Đồ họa;

Cơ sở dữ liệu.

Do đó, không nên coi “website” là một đối tượng duy nhất rồi áp dụng một cách bảo hộ cho toàn bộ website.

Cần phân loại từng thành phần và xác định quyền tương ứng.

Đây là cách tiếp cận đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp công nghệ và thương mại điện tử.

---

20. Luật sư 911 tư vấn xác định tác phẩm có được bảo hộ hay không

Công ty Luật TNHH 911 – Luật sư 911 hỗ trợ cá nhân và doanh nghiệp đánh giá khả năng bảo hộ quyền tác giả đối với từng sản phẩm sáng tạo.

Luật sư 911 tư vấn:

Xác định tác phẩm thuộc loại hình nào;

Đánh giá điều kiện bảo hộ;

Phân biệt tác phẩm với ý tưởng, phương pháp, số liệu;

Tư vấn quyền tác giả đối với logo;

Tư vấn bản quyền website;

Tư vấn bản quyền phần mềm;

Tư vấn bản quyền hình ảnh, video và âm nhạc;

Tư vấn bản quyền thiết kế;

Tư vấn tác phẩm phái sinh;

Xác định tác giả và chủ sở hữu;

Chuẩn bị hồ sơ đăng ký quyền tác giả;

Tư vấn chiến lược bảo hộ kết hợp giữa quyền tác giả, nhãn hiệu và các quyền sở hữu trí tuệ khác;

Xử lý tranh chấp và hành vi xâm phạm quyền tác giả.

---

Kết luận

Không phải mọi sản phẩm sáng tạo đều được bảo hộ quyền tác giả.

Theo pháp luật hiện hành, quyền tác giả bảo hộ nhiều nhóm tác phẩm như sách, bài viết, bài giảng, tác phẩm báo chí, âm nhạc, sân khấu, điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, kiến trúc, bản đồ, bản vẽ, văn học nghệ thuật dân gian, chương trình máy tính và sưu tập dữ liệu.

Đồng thời, tác phẩm phải đáp ứng các điều kiện về sự sáng tạo và không sao chép. Những đối tượng như ý tưởng, quy trình, phương pháp, khái niệm, nguyên lý, số liệu và tin tức thời sự thuần túy cần được phân biệt với tác phẩm được bảo hộ.

Vì vậy, trước khi đăng ký bản quyền, câu hỏi quan trọng nhất không chỉ là:

“Tôi có sản phẩm sáng tạo hay không?”

mà phải xác định:

“Sản phẩm này thuộc loại hình tác phẩm nào, có đáp ứng điều kiện bảo hộ và tôi đang sở hữu quyền gì đối với sản phẩm đó?”

Luật sư 911 – Công ty Luật TNHH 911 hỗ trợ khách hàng đánh giá, xác lập, đăng ký, khai thác và bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan đối với các loại hình tác phẩm truyền thống và sản phẩm sáng tạo trong môi trường số.