---

Quyền liên quan là gì? Phân biệt quyền tác giả và quyền liên quan

Quyền liên quan là gì? Quyền liên quan khác quyền tác giả như thế nào? Ai được bảo hộ quyền liên quan? Người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng có những quyền gì?

Đây là những vấn đề ngày càng được quan tâm trong bối cảnh nội dung số, âm nhạc, video, truyền hình, nền tảng mạng xã hội và hoạt động sáng tạo trực tuyến phát triển mạnh.

Nếu quyền tác giả tập trung bảo hộ tác phẩm, thì quyền liên quan tập trung bảo hộ những thành quả sáng tạo hoặc hoạt động truyền tải tác phẩm đến công chúng, như cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình và chương trình phát sóng.

Việc phân biệt đúng hai nhóm quyền này có ý nghĩa quan trọng khi đăng ký bảo hộ, ký hợp đồng khai thác, cấp phép sử dụng hoặc xử lý hành vi xâm phạm.

1. Quyền liên quan là gì?

Quyền liên quan đến quyền tác giả, gọi tắt là quyền liên quan, là quyền của tổ chức, cá nhân đối với các đối tượng được pháp luật bảo hộ liên quan đến việc biểu diễn, ghi âm, ghi hình và phát sóng tác phẩm.

Các đối tượng chủ yếu của quyền liên quan gồm:

Cuộc biểu diễn;

Bản ghi âm;

Bản ghi hình;

Chương trình phát sóng;

Tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.

---

Có thể hiểu đơn giản:

Quyền tác giả bảo hộ người sáng tạo và tác phẩm; quyền liên quan bảo hộ những chủ thể tham gia biểu diễn, ghi âm, ghi hình hoặc phát sóng, qua đó đưa tác phẩm đến công chúng.

Ví dụ:

Một nhạc sĩ sáng tác bài hát.

→ Bài hát được bảo hộ dưới góc độ quyền tác giả.

Một ca sĩ biểu diễn bài hát đó.

→ Cuộc biểu diễn của ca sĩ có thể được bảo hộ dưới quyền liên quan.

Một công ty thu âm thực hiện bản thu âm.

→ Bản ghi âm có thể được bảo hộ quyền liên quan của nhà sản xuất.

Một đài truyền hình phát sóng chương trình.

→ Chương trình phát sóng có thể phát sinh quyền liên quan của tổ chức phát sóng.

Như vậy, một sản phẩm âm nhạc hoặc nội dung nghe nhìn có thể đồng thời liên quan đến nhiều lớp quyền khác nhau.

2. Quyền liên quan bao gồm những đối tượng nào?

2.1. Quyền của người biểu diễn

Người biểu diễn là chủ thể đóng vai trò đưa tác phẩm đến công chúng thông qua hoạt động biểu diễn.

Ví dụ:

Ca sĩ biểu diễn bài hát;

Diễn viên biểu diễn một tác phẩm sân khấu;

Nghệ sĩ biểu diễn một tiết mục;

Người trình diễn một tác phẩm nghệ thuật thuộc phạm vi bảo hộ.

---

Cuộc biểu diễn của họ có thể được pháp luật bảo hộ độc lập với quyền tác giả đối với tác phẩm được biểu diễn.

Điều này có nghĩa:

Nhạc sĩ sáng tác bài hát và ca sĩ biểu diễn bài hát là hai chủ thể có thể có những quyền pháp lý khác nhau.

3. Quyền đối với bản ghi âm, bản ghi hình

Bản ghi âm, bản ghi hình là sản phẩm được tạo ra từ việc định hình âm thanh hoặc hình ảnh, âm thanh trong một phương tiện nhất định.

Ví dụ:

Album nhạc;

Bản thu âm;

Bản ghi hình một chương trình;

Bản ghi hình một buổi biểu diễn;

Sản phẩm nghe nhìn được sản xuất để khai thác thương mại.

Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình có thể có các quyền liên quan đối với sản phẩm do mình đầu tư và thực hiện theo quy định pháp luật.

Điểm cần lưu ý là:

Bản ghi âm, ghi hình và tác phẩm được ghi trong bản ghi không nhất thiết là cùng một quyền.

Ví dụ, một bản thu âm bài hát có thể đồng thời liên quan đến:

Quyền tác giả của nhạc sĩ;

Quyền của người biểu diễn;

Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm.

---

Do đó, việc sử dụng bản thu âm của người khác không đơn giản chỉ là vấn đề “xin phép ca sĩ”.

4. Quyền của tổ chức phát sóng

Tổ chức phát sóng là chủ thể thực hiện việc phát sóng chương trình theo quy định pháp luật.

Chương trình phát sóng có thể bao gồm:

Chương trình truyền hình;

Chương trình phát thanh;

Các chương trình được truyền dẫn đến công chúng;

Những nội dung phát sóng thuộc phạm vi bảo hộ.

---

Tiêu chí	Quyền tác giả	Quyền liên quan
Đối tượng chính	Tác phẩm	Cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng
Chủ thể điển hình	Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả	Người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi, tổ chức phát sóng
Mối quan hệ	Bảo hộ thành quả sáng tạo tác phẩm	Bảo hộ hoạt động biểu diễn, định hình và truyền tải tác phẩm
Ví dụ	Bài hát, sách, ảnh, phần mềm	Bản thu âm, buổi biểu diễn, chương trình phát sóng
Đăng ký	Có thể đăng ký	Có thể đăng ký theo đối tượng và điều kiện tương ứng
Cơ chế bảo hộ	Về nguyên tắc phát sinh tự động	Về nguyên tắc phát sinh khi đáp ứng điều kiện bảo hộ

---

---

Tổ chức phát sóng có thể có các quyền liên quan đối với chương trình phát sóng của mình.

Ví dụ:

Một đài truyền hình đầu tư sản xuất và phát sóng một chương trình thể thao.

Một nền tảng khác tự ý ghi lại toàn bộ chương trình và phát lại nhằm mục đích thương mại.

Trong trường hợp này, ngoài việc xem xét quyền tác giả đối với các tác phẩm xuất hiện trong chương trình, còn phải xem xét quyền liên quan của tổ chức phát sóng.

5. Quyền tác giả và quyền liên quan khác nhau như thế nào?

Có thể hình dung sự khác biệt cơ bản như sau:

Việc phân biệt này đặc biệt quan trọng trong các giao dịch liên quan đến âm nhạc, điện ảnh, truyền hình, quảng cáo, nội dung số và nền tảng Internet.

6. Quyền tác giả và quyền liên quan có thể cùng tồn tại không?

Có.

Đây là một trong những điểm quan trọng nhất cần hiểu.

Một sản phẩm có thể đồng thời tồn tại nhiều lớp quyền.

Ví dụ: Một MV ca nhạc

Một MV có thể liên quan đến:

Nhạc sĩ

→ Quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc.

Ca sĩ

→ Quyền liên quan đối với cuộc biểu diễn.

Nhà sản xuất bản ghi

→ Quyền liên quan đối với bản ghi âm.

Đơn vị sản xuất MV

→ Có thể có các quyền đối với tác phẩm điện ảnh hoặc sản phẩm nghe nhìn theo căn cứ pháp lý cụ thể.

Vì vậy, một bên muốn sử dụng MV không thể mặc nhiên cho rằng chỉ cần xin phép một chủ thể là đủ.

Cần xác định từng lớp quyền đang tồn tại và chủ thể đang nắm giữ quyền đó.

7. Quyền liên quan có cần đăng ký mới được bảo hộ không?

Về nguyên tắc, quyền liên quan cũng được bảo hộ theo cơ chế không phụ thuộc hoàn toàn vào việc đăng ký.

Việc đăng ký không phải là điều kiện duy nhất làm phát sinh quyền.

Tuy nhiên, tương tự quyền tác giả, việc đăng ký có thể có giá trị quan trọng về mặt chứng cứ khi xảy ra tranh chấp.

Đặc biệt đối với:

Nhà sản xuất âm nhạc;

Công ty truyền thông;

Công ty sản xuất nội dung;

Đài truyền hình;

Nghệ sĩ;

Đơn vị tổ chức biểu diễn;

Doanh nghiệp sở hữu thư viện nội dung lớn.

---

Việc quản lý và lưu giữ chứng cứ về quyền ngay từ đầu có thể giúp giảm đáng kể rủi ro khi khai thác thương mại.

8. Khi nào hành vi sử dụng cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình có thể xâm phạm quyền liên quan?

Một hành vi có thể trở thành vấn đề pháp lý khi một chủ thể sử dụng đối tượng quyền liên quan mà không có quyền hoặc không thuộc trường hợp pháp luật cho phép.

Ví dụ:

Tự ý sao chép bản ghi âm;

Đăng lại bản ghi âm, ghi hình;

Sử dụng bản ghi để kinh doanh;

Phát lại chương trình;

Khai thác cuộc biểu diễn trái phép;

Sử dụng nội dung trong hoạt động quảng cáo khi chưa có quyền phù hợp;

Tự ý phân phối hoặc truyền đạt nội dung được bảo hộ.

---

Trong môi trường Internet, các hành vi reup video, sao chép livestream, đăng lại bản thu âm hoặc sử dụng nội dung biểu diễn trong quảng cáo là những tình huống cần đặc biệt lưu ý.

9. Sử dụng một tác phẩm có phải xin phép cả quyền tác giả và quyền liên quan?

Có thể phải xin phép nhiều chủ thể, tùy thuộc vào đối tượng cụ thể và cách thức sử dụng.

Ví dụ:

Một doanh nghiệp sử dụng bản thu âm một bài hát để chạy quảng cáo.

Có thể phải xem xét:

Quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc;

Quyền của người biểu diễn;

Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm;

Các quyền khác nếu nội dung được sử dụng có nhiều lớp quyền.

---

Do đó, doanh nghiệp không nên chỉ hỏi:

“Bài hát này có bản quyền không?”

Mà cần hỏi:

“Những quyền nào đang tồn tại đối với nội dung này và tôi cần được cấp phép bởi những chủ thể nào?”

Đây là cách tiếp cận phù hợp hơn đối với hoạt động khai thác nội dung thương mại.

10. Có nên đăng ký quyền tác giả và quyền liên quan cùng lúc?

Trong những trường hợp một sản phẩm có nhiều lớp quyền, việc xem xét bảo hộ đồng thời hoặc xây dựng hồ sơ quyền tương ứng có thể giúp chủ thể quyền quản lý tài sản trí tuệ tốt hơn.

Ví dụ một doanh nghiệp sản xuất âm nhạc có thể cần quản lý:

Tác phẩm âm nhạc;

Cuộc biểu diễn;

Bản ghi âm;

Video âm nhạc;

Hợp đồng với nghệ sĩ;

Hợp đồng với nhạc sĩ;

Hợp đồng khai thác;

Quyền phân phối trên nền tảng số.

---

---

---

---

Do đó, bảo hộ quyền liên quan không nên được nhìn nhận như một thủ tục riêng lẻ mà nên được đặt trong chiến lược quản trị tài sản trí tuệ tổng thể.

11. Một số tình huống thực tế cần lưu ý

Tình huống 1: Ca sĩ tự ý sử dụng bản thu của công ty

Nếu công ty là chủ thể có quyền đối với bản ghi âm và ca sĩ sử dụng bản ghi ngoài phạm vi được phép, cần xem xét quyền của từng bên và nội dung hợp đồng.

Tình huống 2: Doanh nghiệp lấy video của người khác chạy quảng cáo

Việc video được đăng công khai trên Facebook, TikTok hoặc YouTube không mặc nhiên có nghĩa doanh nghiệp được quyền sử dụng cho mục đích thương mại.

Tình huống 3: Nhà hàng sử dụng nhạc để kinh doanh

Cần xem xét việc sử dụng âm nhạc thuộc phạm vi quyền nào và nghĩa vụ xin phép, trả tiền sử dụng quyền theo trường hợp cụ thể.

Tình huống 4: Một website đăng lại chương trình truyền hình

Không chỉ cần xem xét quyền tác giả của các tác phẩm trong chương trình mà còn phải xem xét quyền liên quan của tổ chức phát sóng.

12. Những sai lầm thường gặp về quyền liên quan

Sai lầm 1: Cho rằng chỉ tác giả mới có bản quyền

Không chính xác. Người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng có thể có quyền liên quan được pháp luật bảo hộ.

Sai lầm 2: Cho rằng mua một bản nhạc là được sử dụng mọi cách

Việc mua hoặc có quyền tiếp cận một bản ghi không đồng nghĩa với việc được tự do khai thác mọi quyền.

Sai lầm 3: Cho rằng nội dung trên Internet là miễn phí

Nội dung được đăng công khai vẫn có thể thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả hoặc quyền liên quan.

Sai lầm 4: Chỉ xin phép ca sĩ

Một sản phẩm âm nhạc có thể có nhiều chủ thể quyền. Cần xác định đầy đủ các quyền liên quan trước khi khai thác thương mại.

13. Tìm hiểu thêm về quyền tác giả và quyền liên quan

Để tham khảo thêm các nội dung chuyên sâu về đăng ký và bảo hộ bản quyền, bạn có thể xem chuyên mục Bản quyền tác giả tại:

Bản quyền tác giả – banquyentacgia.vn

Trang này có các bài viết riêng về sự giống nhau, điểm khác nhau giữa quyền tác giả và quyền liên quan, cũng như các nội dung về đăng ký và bảo hộ bản quyền.

14. Luật sư 911 tư vấn quyền tác giả và quyền liên quan

Công ty Luật TNHH 911 – Luật sư 911 tư vấn và hỗ trợ cá nhân, nghệ sĩ, nhà sản xuất nội dung, doanh nghiệp truyền thông và các tổ chức trong việc xác lập, khai thác và bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan.

Các dịch vụ có thể bao gồm:

Tư vấn xác định đối tượng quyền tác giả và quyền liên quan;

Xác định tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả và chủ thể quyền liên quan;

Tư vấn đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan;

Soạn thảo hợp đồng chuyển nhượng quyền;

Soạn thảo hợp đồng cấp phép sử dụng;

Tư vấn quyền đối với âm nhạc, video, phim và nội dung số;

Tư vấn quyền đối với cuộc biểu diễn và bản ghi âm, ghi hình;

Tư vấn khai thác thương mại quyền tác giả và quyền liên quan;

Xử lý hành vi sao chép, reup và sử dụng trái phép nội dung;

Tư vấn yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm;

Tư vấn bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp.

Kết luận

Quyền tác giả và quyền liên quan là hai nhóm quyền có mối quan hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất.

Quyền tác giả tập trung vào tác phẩm và người sáng tạo/chủ sở hữu quyền tác giả; trong khi quyền liên quan tập trung vào cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình và chương trình phát sóng.

Trong môi trường số, một sản phẩm nội dung có thể chứa nhiều lớp quyền cùng tồn tại. Vì vậy, trước khi sao chép, đăng tải, phát sóng, quảng cáo, phân phối hoặc khai thác thương mại một nội dung, cá nhân và doanh nghiệp cần xác định đầy đủ các quyền liên quan để tránh phát sinh tranh chấp và trách nhiệm pháp lý.

Luật sư 911 hỗ trợ khách hàng rà soát quyền, xây dựng hồ sơ bảo hộ, soạn thảo hợp đồng khai thác và đưa ra phương án xử lý khi quyền tác giả hoặc quyền liên quan bị xâm phạm.

Hashtag

#QuyenTacGia

#QuyenLienQuan

#BanQuyenTacGia

#BaoHoBanQuyen

#LuatSu911